1.Hafta Öğretim Tasarımı Kavramları

 

Öğretim Tasarımı Nedir?

Dewey (1900), araştırmalar sonucu elde edilen bilimsel bilgilerin, eğitim öğretim alanında pratik uygulamalara dönüştürülmesi için bir bilim dalına ihtiyaç olduğunu görmüştür. Bu bilim, sezgiden çok, sağlam ve doğru araştırmalar üzerine kurulmuş öğretim uygulamalarıyla ilgili kararlar vermelidir. Öğretim tasarımı, öğretimi sağlam ve doğru uygulamalara dayandırarak planlayan bir süreç olarak görülmektedir (Morrison, Ross, Kemp, 2012).

Öğretim tasarımı, eğitimin ve yetiştirme faaliyetlerinin kalitesini artırmak amacıyla, öğrenme araçlarının ve zihinsel faaliyetlerin kullanımı ve organize edilmesiyle ilgilenmektedir (Johnson ve Foa, 1989). Diğer bir ifade ile öğretim tasarımı, eğitim-öğretim ortamlarında yapılacak her faaliyetin belli bir plana göre uygulanmasıdır (İşman, 2015). Öğretim tasarımının genel amacı, öğrenmeyi daha verimli ve etkili kılmak ve daha kolay hale getirmektir. Genellikle iyi tasarlanmış öğretimler zaman ve para yönünden kazançlı çıkmamızı sağlar.

Öğretim tasarımı, bir performans problemini çözme sürecidir ki bu problem, bir uçağın motorunun çalışma sorununu gidermek de olabilir, ülkelerin başkentlerini öğrenmek de. İş dünyası, tıp, askeri alanlar ve eğitim gibi birçok farklı alanda kullanılması söz konusu olan öğretim tasarımı süreci, öğrenen kişinin performans sorununu tespit etmekle başlar ve bu sorunu giderecek öğretimi tasarlamak üzere sistematik bir sürecin kullanılmasıyla devam eder (Morrison, Ross, Kemp, 2012).

Tasarım faaliyetlerinde sistem yaklaşımı sık olarak kullanılmaktadır; çünkü tasarım faaliyetleri ile sistem yaklaşımı birbirine destek sağlamaktadır. Tasarım faaliyeti içinde kullanılan sistem kuramının temel amaçları aşağıdaki gibidir:

1. Eğitimde uygulanan öğrenme-öğretme faaliyetlerini daha önceden belirlenen hedef ve davranışlara uygun olarak organize etmek,
2. Uygulama sonucunda elde edilen ürünlerin genel bir değerlendirmesini yapmak,
3. Değerlendirme faaliyetlerinde meydana gelen hataları belirleyip ortadan kaldırmak için tekrar öğretim faaliyetleri sisteminin içine koymak (İşman, 2015).

Okul ortamında ise bu sistematik süreç, bir dersin hedef ve davranışlarını gerçekleştirecek tüm faaliyetlerin planlanması ve organize edilmesi anlamını taşır. Öğretim ortamının bütün özellikleri hedefler ve çevre şartlarına göre değerlendirilir. Daha sonra, bu özelliklere uygun öğrenme-öğretme faaliyetleri belirlenerek bu faaliyetler en uygun hale gelinceye kadar geliştirme çalışmalarına devam edilir.

Öğretim tasarımı yaklaşımı, öğretimi planlarken içerikten çok öğrenen kişinin durumunu dikkate alır. Klasik yaklaşım yalnızca “Bu ders hangi bilgiyi içermeli?” sorusunu sormaktadır. Çoğu zaman da ders kitaplarındaki başlıklar içeriği belirler. Öğrenme tasarımı yaklaşımında ise öğrenmelerin sonucunu etkileyen birçok faktör göz önünde bulundurulmaktadır. Bunlardan bazıları:

• Öğrenme hedeflerine ulaşmak için öğrenciler hangi hazırbulunuşluk düzeyinde olmalıdırlar?
• Hedefler ve öğrenen kişinin özellikleri göz önünde bulundurulduğunda, hangi öğretim strateji, yöntem ve teknikleri daha uygundur?
• Hangi teknoloji veya kaynakların kullanılması daha uygundur?
• Başarılı bir öğrenme süreci için nasıl bir desteğe ihtiyaç vardır?
• Hedeflerin gerçekleşip gerçekleşmediği nasıl ölçülmelidir?
• Uygulamanın sonuçları beklentileri karşılamadığında ne tür değişiklikler gereklidir? (Morrison, Ross, Kemp. 2012).

Öğretim Tasarımcısı Ne İş Yapar?

Bir konu alanı uzmanı ya da öğretmen, bir dersin tasarımına, o dersin kapsaması gereken içerik perspektifinden yaklaşmaktadır. Buna karşın öğretim tasarımcısı, işe ilk önce problemi, sonra da bu öğretime dayalı problemi çözmek için ne tür bilgi ve beceri gerektiğini belirleyerek yaklaşır.

Öğretimin verimli, etkili ve amacına uygun olması önemlidir. Bu nedenle öğretim tasarımcısının amacı, performansı en etkili ve verimli bir şekilde geliştirecek bir öğretim tasarlamak ve üretmektir. Öğretim tasarımcısı, uygun olmayan veya gereksiz bir içerikle bir tasarım düzenlemekten kaçınmalıdır.

Bir öğretim tasarımcısı, çalıştığı konuya tüm yönleriyle açıklık getirebilmek ve detayları ortaya koyabilmek için sürekli araştırma yapmalı ve soru sormalıdır. Soru sormak, bir öğretim tasarımcısının işinin bir parçası olmalıdır.

Öğretim tasarımı ülkemizde yeni yeni alışılmaya başlanan bir daldır. Öğretim tasarımı,  bir probleme karşı çözüm arayışında bulunulan disiplindir. Çözüm arayışından önce problemin çözümünde karşılaşılabilecek sorunları tespit edip önlemler alan ve çözüm planına ekleyen bir bakış açısına sahiptir.

Öğretim Tasarımının Özellikleri

• Öğretim tasarımı sürekli plan yapmaya yatkın, eleştiri yapabilen ve eleştirilere açık olan kişiler için profesyonel bir iştir.

• Öğrenme ve öğretim kuramlarından yararlanıp konuyu en uygun şekilde anlatmak için planlar yapılır.

• Öğretim tasarımının her probleme yönelik çözüm arayışında bulunan ve bu çözümü hayata geçirmeniz için size ilham veren bir yönü de vardır.

• Öğretim tasarlanırken analiz yapmak önemlidir. Öğrenenlerin fiziki ve psikolojik durumları iyi tespit edilip etkili bir öğretim ortamı sunulabilir. Yapılan bu analizler sayesinde konunun kalıcı öğrenilmesi sağlanabilir.

• Tasarım yapılırken öğrenenlerin bu konuya ihtiyacı olup olmadığı düşünülür. Konunun sınırları çizildikten sonra gerekli düzeltmeler yapılır.

• Konuya ilişkin hedefler belirlenir.

• Konuya uygun etkinlik ve materyal tasarımı yapılır.

• Öğrenen bireylerin konuyu öğrenme düzeyinin değerlendirilmesi ve bu değerlendirmenin nasıl yapılacağı planlanır.

• Öğretim tasarımı sistematik bir yaklaşımdır.

• Öğretim tasarımında tek bir yol yoktur.

• Öğretim tasarımı öğrenmeyi daha kolay hale getirmeyi planlar.

• Kullanılacak öğretim teknolojileri ve kaynaklar belirlenir.

• Öğretimi planlamak ve tasarlamak zaman kaybını en aza indirir.

• Öğretim tasarımı sadece eğitimde değil her alanda kullanılabilir.